Het Diagnosetraject
Van eerste stap tot uitslag: wat je kunt verwachten bij een autisme-onderzoek voor volwassenen.
Totale doorlooptijd: 3-6 maanden (exclusief wachttijd)
Het daadwerkelijke onderzoek duurt meestal een paar maanden. Maar de wachttijd ervoor kan zes maanden tot meer dan een jaar zijn. Reken op een totaal van 9-18 maanden van aanmelding tot diagnose bij de reguliere GGZ.
De vijf fases
Aanmelding & Intake
1-2 weken actief, maanden wachten
Je begint bij je huisarts voor een verwijzing naar de GGZ. Daarna meld je je aan bij een praktijk die autisme-diagnostiek doet. De wachttijd begint hier. Sommige praktijken bellen je voor een korte telefonische intake om te checken of je bij hen aan het goede adres bent.
Tips
- Vraag bij aanmelding direct naar de actuele wachttijd
- Meld je bij meerdere praktijken tegelijk aan
- Houd een mapje bij met alle correspondentie
Vragenlijsten
1-3 weken
Voor het eerste gesprek krijg je vragenlijsten thuisgestuurd of digitaal. Meestal een algemene intakevragenlijst en specifieke autisme-screeningslijsten zoals de AQ-50 (Autism Quotient) of SRS (Social Responsiveness Scale). Soms ook lijsten over je jeugd die een ouder of familielid moet invullen.
Tips
- Neem de tijd voor de vragenlijsten, vul ze niet in één keer in
- Beantwoord vanuit hoe je je écht voelt, niet hoe je denkt dat je zou moeten antwoorden
- Als er een vragenlijst voor je ouders is: leg uit waarom dit helpt
Diagnostische Gesprekken
3-5 sessies, verspreid over weken
De kern van het traject. Een psycholoog of psychiater voert gesprekken met je over je leven, van kindertijd tot nu. Ze vragen naar sociale situaties, prikkels, routines, interesses, en hoe je omgaat met verandering. Soms wordt een familielid uitgenodigd voor een apart gesprek over je jeugd.
Tips
- Schrijf vooraf voorbeelden op van situaties die je wilt bespreken
- Het is oké om aantekeningen mee te nemen
- Vraag om pauzes als je ze nodig hebt
- Je hoeft niet te 'presteren' of te bewijzen dat je autistisch bent
Observatie & Tests (soms)
1-2 sessies
Niet altijd onderdeel van het traject, maar sommige praktijken gebruiken gestandaardiseerde observatie-instrumenten zoals de ADOS-2. Dit is een gestructureerd gesprek met specifieke taken. Er kunnen ook cognitieve tests worden afgenomen. Dit hangt af van de praktijk en jouw specifieke situatie.
Tips
- De ADOS is geen examen, je kunt niet zakken
- Gedraag je zoals je normaal zou doen, niet zoals je denkt dat een autist zich gedraagt
- Bij twijfel: vraag vooraf wat je kunt verwachten
Uitslag & Adviesgesprek
1-2 sessies
De onderzoeker bespreekt de conclusie met je. Je krijgt te horen of je wel of niet de diagnose autismespectrumstoornis krijgt, en waarom. Ook bespreek je wat dit betekent en welke vervolgstappen er zijn. Je ontvangt een schriftelijk verslag.
Tips
- Neem iemand mee als je dat fijn vindt
- Je hoeft niet direct alles te begrijpen of verwerken
- Vraag om het verslag als je het niet automatisch krijgt
Voorbereiden op je onderzoek
Verzamel voorbeelden uit je leven
Denk na over concrete situaties: momenten dat je je anders voelde dan anderen, moeite met sociale situaties, sensorische problemen, intense interesses. Hoe specifieker, hoe beter.
Vraag info uit je jeugd
Als je ouders of andere familieleden kunt vragen naar je kindertijd, doe dat. Rapporten van school, verslagen van hulpverleners, zelfs oude dagboeken kunnen helpen.
Wees eerlijk over masking
Vertel dat je geleerd hebt om je aan te passen. Leg uit dat je in het gesprek misschien 'normaler' overkomt dan je je voelt, omdat aanpassen automatisch geworden is.
Bereid je vragen voor
Wat wil je weten? Over het proces, over de diagnose zelf, over wat er daarna komt? Schrijf je vragen op zodat je ze niet vergeet.
Wat als je geen diagnose krijgt?
Soms concludeert de onderzoeker dat je niet aan de criteria voldoet. Dat kan kloppen, maar het kan ook betekenen dat de onderzoeker autisme niet goed herkent bij mensen die goed maskeren.
Als je je niet herkent in de conclusie: vraag om een second opinion. Zoek specifiek naar een praktijk met ervaring in autisme bij volwassenen, bij vrouwen, of bij mensen met een bovengemiddeld IQ.
En onthoud: een diagnose verandert niets aan wie je bent. Je ervaringen zijn valide, met of zonder papier.
Vergoed vs. particulier
Via de verzekering
- • Volledig vergoed vanuit basispakket
- • Wel eigen risico (€385 in 2024)
- • Lange wachttijden (6-12+ maanden)
- • Verwijzing van huisarts nodig
Particulier betalen
- • Kosten: €500-1500
- • Meestal niet vergoed
- • Kortere wachttijden (weken tot maanden)
- • Let op: check of diagnose erkend wordt