Autistische burnout en je zenuwstelsel

Waarom rust niet werkt

Een van de meest frustrerende dingen aan burnout is dat rust niet doet wat het zou moeten doen. Je ligt op de bank, je slaapt, je doet niks. Maar je wordt niet beter. Soms word je er zelfs slechter van, omdat de stilte ruimte maakt voor alles wat je hebt weggestopt.

Dat komt doordat je zenuwstelsel niet meer normaal reguleert. Het is geen kwestie van 'even opladen'. Je systeem staat in een stand die niet vanzelf teruggaat naar baseline. Om te begrijpen waarom, moet je iets weten over hoe je zenuwstelsel werkt.

Drie standen

Simpel gezegd heeft je autonome zenuwstelsel drie standen. In werkelijkheid is het complexer, maar dit model helpt om te begrijpen wat er bij burnout gebeurt.

1. Hyperactivatie (sympathisch): je bent 'aan'. Alert, gespannen, reactief. Fight-or-flight. Bij autisme is dit de stand waar veel prikkels binnenkomen en je lijf op scherp staat.
2. Window of tolerance (ventral vagaal): je bent reguleerbaar. Je kunt nadenken, voelen, reageren. Dit is de zone waarin herstel mogelijk is.
3. Hypoactivatie (dorsaal vagaal): je bent 'uit'. Afgevlakt, numb, bevroren. Shutdown. Je lichaam heeft de stekker eruit getrokken omdat het systeem overbelast was.

Bij burnout wisselen de meeste mensen tussen hyper en hypo, met weinig tijd in het midden. Je gaat van gespannen naar plat, van alert naar dood-moe, zonder dat je tussendoor in die middenzone komt waar je daadwerkelijk herstelt.

Waarom autistische burnout anders werkt

Bij een 'gewone' burnout is het zenuwstelsel overbelast door werk of specifieke stressoren. Haal de stressor weg en het systeem komt langzaam terug.

Bij autistische burnout is de stressor breder. Het gaat niet alleen om werk. Het gaat om jarenlang compenseren op alle fronten: sensorisch, sociaal, cognitief, emotioneel. Alles tegelijk, elke dag. Dat maakt het herstel ook breder en langer.

Herkennen waar je nu zit

Het helpt om te weten in welke stand je op een gegeven moment zit. Niet om het te veranderen, maar om te begrijpen waarom bepaalde dingen wel of niet lukken.

• Hyper: gespannen, prikkelbaar, slecht slapen, rennende gedachten, schrikachtig
• Window: je kunt nadenken, je voelt dingen, je bent aanspreekbaar
• Hypo: vlak, moe, numb, moeite met praten, je kunt jezelf niet echt voelen

Veel autistische mensen zitten in burnout vooral in hypo, met pieken naar hyper. Het venster ertussen is klein geworden. Dat is niet je schuld, dat is wat overbelasting doet met een zenuwstelsel dat al harder moet werken om te reguleren.

Wat dit betekent in de praktijk

Als je in hypo zit, werkt 'gewoon even iets doen' niet. Je lichaam is niet lui, het beschermt zichzelf. Als je in hyper zit, werkt 'relax gewoon' niet. Je systeem is op scherp en kan niet afdalen zonder veiligheid.

De tool hieronder helpt je om een week lang bij te houden waar je zit. Geen oordeel, alleen observatie. De volgende modules gaan over wat je daarmee kunt.